/A/ SESİ

Ses Bilgisi (Phonetic)

Türkiye Türkçesinin ünlüler kategorisinde uzun ve kısa olmak üzere iki tür /a/ sesi vardır. “Aldı, baktı, ağaç” sözcükleri kısa /a/ ünlüsüne; “sa:lim, fa:ni, kahya:”daki ise uzun /a:/ya örnek gösterilebilir. /a/ sesleri (uzun, kısa) açık olarak telaffuz edilir. Bu sesleri çıkarırken dil, ağız boşluğunun aşağısındadır. Dil, gırtlağın önüne doğru toplanır. Bu nedenle “öndamaksıl” seslerdir. Bu iki farklı /a/ sesi, çıkış noktalarına göre değil, uzun ve kısa söylenmelerine göre ayrılırlar.

Uzun /a:/ yabancı dillerden, özellikle Arapça ve Farsçadan dilimize giren kelimelerde görülür. Uzun /a:/ Türkçede alim (ālim), mukabil (mukābil), seda (sedā) gibi kimi kelimelerde korunur, sultan, berbat gibi kimi kelimelerde kısalır. Ancak kısa /a/ ile söylenen bu kelimeler, hece bütünlüğünü bozacak bir ekle ya da yardımcı fiille kullanıldıklarında /a/ sesinin uzunluk niteliği yeniden ortaya çıkar: sultanım ( sultānım ), berbat etmek ( berbādetmek ) vb.

Bazı kelimelerde ise uzunluk bütünüyle yok olmuştur: kebap, kebabı. Kimi yabancı kelimelerde kısa /a/’ların uzatılarak söylenişine de rastlanmaktadır: hatıra (hātırā), rabıtalı (rābıtālı) vb.

Türkçe kelimelerde /ğ/ sesi söyleyişte yitirilir ve kendinden önce ya da sonra gelen /a/ ünlüsü uzar. Bu uzunluk /ğ/’den önce ve sonra /a/ gelmesi durumunda daha da artar: ağrı (ārı), dağlı (dālı), dağ (dā), ağam (ām) vb. (daha fazla…)