Prof. Dr. Ufuk TAVKUL

Kafkasya’dan 1905 yılında Anadolu’ya göç ederek, 1910 yılında Konya’nın Sarayönü ilçesine bağlı Başhüyük köyüne yerleştirilen Tohçuk adlı bir Kafkas / Karaçay ailesine mensup olan Ufuk Tavkul,15.12.1960 tarihinde Ankara’da doğdu. TED Ankara Koleji’ni bitirdi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türkoloji bölümünden mezun olduktan sonra, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji bölümünde master ve doktora yaparak “sosyoloji doktoru” unvanını aldı. Türkoloji alanında yaptığı araştırma ve çalışmalar neticesinde, 2002 yılında Çağdaş Türk Lehçeleri bilim dalında “doçent” unvanını kazandı.

1988-2004 yılları arasında Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nde görev yapan Ufuk Tavkul, 2004 yılı Şubat ayında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları bölümünün doçentlik kadrosuna atandı.

2009 yılı Mart ayında profesör olan Ufuk Tavkul, halen Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.

1992-1995 yıllarında Genel Kurmay Başkanlığı’nda yurt dışında görev yapacak askerî personele Kafkasya konusunda, 1998-2000 yıllarında Millî Güvenlik Akademisi’nde Kafkasya ve Orta Asya konularında konferanslar verdi. Yurtiçi ve yurt dışındaki pek çok sempozyum ve konferansa katılarak tebliğ sundu.

1977 yılından itibaren Kafkasya’da kalan akrabalarıyla temas kurarak 1990-2000 yılları arasında pek çok defa Kafkasya’da dil ve sosyoloji konularında saha araştırmaları yaptı, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu’nun yürüttüğü “Türk Kültürünün Çevre Kültürlerle Etkileşimi” projesinin Kafkasya bölümünde görev alarak 1997 yılında Kafkasya’da Kabardin-Balkar Cumhuriyetinde saha araştırması gerçekleştirdi, bu arada dil ve toplumsal yapıya ait veriler topladı.

Kafkasya’nın etnik ve sosyo-kültürel yapısı, Kafkasya halkları arasındaki etnik ve kültürel yakınlık ve benzerlikler, Karaçay-Malkar Türkçesi grameri ve sözlüğü konularında Türkiye’de ve yurt dışında (Macaristan, Polonya ve Rusya’da) yayımlanmış iki yüzden fazla makalesi ile, Kafkasya Dağlılarında Hayat ve Kültür, Karaçay-Malkar Türkçesi Sözlüğü, Karaçay-Malkar Atasözleri, Etnik Çatışmaların Gölgesinde Kafkasya, Karaçay-Balkarlar, Karaçay-Malkar Destanları, Kafkasya Gerçeği, Kafkasya’da Kültürel Etkileşim adlı sekiz kitabı vardır.

Ayrıca yayımlanmak üzere olan üç kitabı şunlardır:

Nartlar – Karaçay-Malkar Mitolojisinin Destan Kahramanları, Ankara Türk Dil Kurumu.

Kafkaslarda Sözlü Edebiyat Geleneği – Karaçay-Malkar Halk Şairleri Antolojisi, Ankara TÜRKSOY.

Kafkasların Kalbine Yolculuk – Karaçay-Malkar, Ankara.

İngilizce, Karaçay-Malkarca ve Kıpçak lehçesi grubuna giren Kumukça, Nogayca, Kırım Tatarcası, Kazan Tatarcası, Kazakça, Kırgızca lehçelerinin yanı sıra Osmanlıca bilmektedir.

Bilim adamı-Akademisyen kimliğinin yanı sıra sporcu kişiliği ile de tanınan Ufuk Tavkul Dağcılık, Mağaracılık, Yamaç Paraşütü, Rafting, Scuba Dalış, Dağ Bisikleti, Okçuluk sporlarında yıllarca faaliyetlerini sürdürmüştür.

Türkiye’de ve Kafkasya’da pek çok önemli dağ zirvesine ve buzula tırmanan Tavkul, mağaracılık sporunda da Türkiye’deki birçok önemli mağarayı keşfetmiştir.

Fotoğrafçılık sanatıyla da ilgilenen Tavkul, doğa sporları faaliyetlerini gerçekleştirdiği yıllarda bunları sayıları birkaç bini bulan dialarla belgelemiştir. Ornitoloji (Kuş Gözlemciliği) ile de yakından ilgilenen Ufuk Tavkul’un bu konuya yönelik elinde geniş bir dia koleksiyonu vardır. Bu konudaki ilgisi özellikle siyah ve kızıl akbaba, şahin ve kartal türleri üzerinde yoğunlaşmıştır.

Gitar ve akordeon çalan Ufuk Tavkul, bilhassa Kafkas / Karaçay-Malkar müzikleri konusunda derlemeler yapmıştır.

20-22 Aralık 2010 tarihinde  Namık Kemal Üniversitesi’de “Uluslararası Namık Kemal Sempozyumu” düzenlenecektir.

SEMPOZYUMUN AMACI:

22 Aralık 2010 Nâmık Kemal’in, doğumunun 170. yıldönümüdür. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal ATATÜRK’ten günümüz gençliğine kadar nesiller boyu etkisini sürdüren bu büyük fikir ve edebiyat adamının, adını verdiği üniversite tarafından düzenlenecek bir bilimsel faaliyetle yeniden gündeme getirilmesi anlamlı olacaktır. Bu düşüncelerden hareketle Namık Kemal Üniversitesi Rektörlüğü, 20-22 Aralık 2010 tarihleri arasında, vatan ve hürriyet şairinin hayatı, fikirleri, eserleri ve yaşadığı dönemin çeşitli yönleriyle ele alınacağı uluslararası bir sempozyum düzenlemeyi amaçlamaktadır.

BİLDİRİ BAŞLIKLARI:

Namık Kemal ve Dönemi; Dönemin Siyasi ve Edebi Panoraması, “Jöntürkler” Hareketi, Namık Kemal Hayatı ve Çevresi, Namık Kemal’in Sürgün Yılları (Avrupa ve Kıbrıs), Namık Kemal’in Görüşleri ve Etkisi, Devlet Adamı Namık Kemal, Gazeteci Namık Kemal, Yazar Namık Kemal, Eleştirmen Namık Kemal, Tarihçi Namık Kemal.

BİLDİRİ KOŞULLARI:

* Sempozyumda her oturumda 4 konuşmacı ve 1 oturum başkanı olması öngörülmektedir.

* Her konuşmacıya bildirisini sunması için 15 dakikalık süre verilecektir.

* Her  bildiri için 5 dakikalık ek tartışma süresi verilecektir.

* Sempozyum dilleri Türkçe (Türk dilleri), İngilizce, Almanca ve Fransızcadır. Bildiriler bu dillerden herhangi birinde sunulabilir.

* Bildiri sahiplerinin sempozyum takvimine uyması yapılacak çalışmaların aksamaması açısından son derece önemlidir.

* Bildiri ve poster özetlerinin E-kayıt aracılığıya 31 Mayıs -23 Temmuz 2010 tarihleri arasında gönderilmesi gerekmektedir. Bildiriler, özetleri Sempozyum Düzenleme Kurulu tarafından 26 Temmuz -06 Ağustos 2010 tarihleri arasında ilgili Bilim ve Danışma Kurulu üyelerinin görüşü alınarak değerlendirilecek ve sonucu başvuru sahiplerine 06-13 Ağustos 2010 tarihleri arasında iletilecektir.

* Bildiri özetleri 200 kelimeyi aşmayacak şekilde 10 punto ile biri Türkçe olmak üzere Türk dilleri, İngilizce, Almanca ve Fransızca olarak iki dilde hazırlanmalı ve özetlerin altında en az 3, en fazla 5 anahtar sözcük verilmelidir. Bildirinin başlığı ve anahtar sözcükler özetin hazırlandığı iki dilde de ayrı ayrı belirtilmelidir. Özetler, kayıt işlemini tamamlayan başvuru sahibi tarafından Sempozyum web sayfasında ilgili kısma yüklenerek gönderilmelidir.

* Bilim ve Danışma Kurulunun onayı alınarak sempozyumda sunulması kabul edilen bildirilerin tam metinlerinin  kopyası 13 Eylül- 08 Ekim 2010 – tarihleri arasında yine sempozyum web sayfasında ilgili bölüme gönderilmelidir. 20-22 Aralık 2010 tarihlerinde bildiriler basılmış olarak katılımcılara sunulacaktır.

* Hazırlanan bildiri dosyaları. doc, .docx, .rtf uzantılı olmalıdır.

* Bildirilerde kaynak gösterme APA atıf stilinin 5. edisyonuna (American Psychological Association, 5th edition)  göre yapılmalıdır. Farklı bir kaynakça sistemi ile hazırlanan bildiriler yayımlanmayacaktır.

Kitaplar için;

Yazar Soyadı, Adının ilk harfi. (yıl). Kitap adı, Basıldığı Yer: Yayınevi.
Tekin, T. (1988). Orhon Yazıtları, Ankara: TDK Yayınları.

Makaleler için;

Yazar Soyadı, Adının ilk harfi. (yıl). Makale adı. Süreli yayının tam adı, Cilt numarası, (Sayı numarası), Sayfa aralıkları.
Davletov, T. B. (2008). Eski Türklerde Toplumsal Siyaset Anlayışı. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2008/1(8), 81-101.

* APA atıf stiline yönelik diğer örnekler için bkz.

http://www.liu.edu/cwis/cwp/library/workshop/citapa.htm

* Alıntılar ve atıflar için kaynak verme, dipnot şeklinde değil, metin içinde kısa atıf sistemi kullanılarak, yani  (Özönder, 2000, s. 68), (Özönder, 2000, ss. 68-70)  şeklinde gösterilmeli ve kaynaklar, yazı sonunda, alfabetik düzende tam künye hâlinde sıralanmalıdır.

* Hazırlanan bildiri ve posterlerin dosya toplam boyutlarının 3 MB’yi geçmemesi gerekmektedir. Bildiriler ve Bildiri Özetleri 11 punto ile Times New Roman yazı tipinde hazırlanmalıdır.

* Sempozyuma Tekirdağ dışından katılacak bildiri sahiplerinin konaklama giderleri karşılanacaktır.

* Sempozyumun özel bir kayıt ücreti bulunmamaktadır.

* İletişim: Bildiri/Poster sahipleri, her türlü haberleşmeyi Sekreterya ve İletişimaracılığıyla gerçekleştirmelidir.

BİLİM VE DANIŞMA KURULU:

Uludağ Üniversitesi, Türkçe Araştırma ve Geliştirme Topluluğu’nun düzenlediği Türkoloji Günleri çerçevesinde, Türkolojinin bazı konuları hakkında bildiriler sunulmuştur. Değerli hocalarımızın katılımı ile oluşan bu toplantının içeriğini aşağıda veriyoruz. Umarız bu sunumlar en kısa zamanda yayımlanır.

ETKINLIK PROGRAMI

03 Mayıs 2010 Pazartesi
Yer: Rektörluk A Salonu
Saat:13.30/Açılış ve Konferans
”Türk Dünyasında Eğitim Reformu ve Gaspıralı İsmail Bey ”
Prof. Dr. Mehmet Saray
Yeditepe Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Atatürk Araştırma Merkezi Eski Başkanı

04 Mayıs 2010 Salı
Yer:IIBF Bordo Salon
Saat:16.30/Konferans
”Türkçe ve Türk Dünyasında Ortak İletişim Dili”
Doç. Dr. Bilgehan Atsız Gökdağ
Kırıkkale Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi

05 Mayıs 2010 Çarsamba -
Yer:IIBF Bordo Salon
Saat:17.30/Konferans
”Moğolsitan’daki Türk Anıtları Projesi Çalışmaları”
Prof. Dr. Saadettin Gömeç
Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi

06 Mayıs 2010 Perşembe
Yer: Eğitim Fakültesi Ahmet Taner Kışlalı Salonu
Saat: 16.00/Konferans
”Anadolu Beylikleri Döneminde Türk Dili”
Prof. Dr. Ali Akar
Muğla Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi

07 Mayıs 2010 Cuma
Yer: Rektörluk A Salonu
Saat:10.30/Konferans
”Köklü Bir Tarihi Olan Türkçenin Dönemler İçinde Yabancılasması”
Prof. Dr. Hamza Zülfikâr
Ankara Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Emekli Öğretim Üyesi TDK Eski Başkanı

07 Mayıs 2010 Cuma
Yer: Rektörlük A Salonu
Saat: 14.30/Konferans
”En Baba Dil : Türkçe (Güneş-Dil Teorisinin Macerası)”
Prof. Dr. Hayati Develi
Istanbul Kültür Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi

İzmir’in Çeşme’si, geçen hafta baş döndürücü bir şölene sahne oldu. Türk Dünyası Altın Yunus otelinde toplandı ve İkinci Uluslararası Türk Dünyası Kültür Kongresi’ni yaptı. Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü’nün muhteşem düzenlemesiyle, Türk Dil Kurumu’nun da iş birliğiyle bir hafta süren bir bilgi, bilim adamı, kültür kaynaşması.
Prof. Dr. Fikret Türkmen’in yoktan var ettiği Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü’nün ikinci büyük başarısı bu. Birinci kongre dört yıl önce yine Çeşme’de yapılmıştı. Yine gönüller, duygular, bilgiler birleşmişti. Fakat bu defaki başka. Bu defaki kongre şiir ve edebiyat sohbetleriyle, musiki dinletileri ve oyun gösterileriyle tam bir şölene dönüştü.

Bu ifadelerime bakıp da okuyucular, kongrenin bilim tarafının eksik kaldığını düşünmesinler. Dünyanın dört bir yanından gelen Türklük bilimcileri, haftanın beş iş günü, saat 9.15’ten 18.15’e kadar bildiri okudular, bildiri tartıştılar. Beş ayrı salonda tam 337 bildiri sunuldu ve tartışıldı. Salonlar konulara göre ayrılmıştı. Manas Salonu’nda genel konular ele alındı. Dede Korkut Salonu’nda halk bilimi konuları üzerinde duruldu. Mahdumkulu Salonu’nda Türk dünyası edebiyatları üzerine bildiriler okundu. Kaşgarlı Mahmut Salonu’nda Türk dili ve lehçeleri konuşulup tartışıldı. Kutlualp Salonu’nda Türk tarihi ve Türk sanatı konuları işlendi.
Katılımcıların ülkelerini de yazmalıyım ki kongrenin genişliği ve büyüklüğü hakkında tam bir fikir edinelim: Almanya, Arnavutluk, Azerbaycan, Bulgaristan, Çin, Gürcistan, Hindistan, Irak, İran, Japonya, Kazakistan, Kırgızistan, Kosova, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Makedonya, Mısır, Özbekistan, Rusya, Türkmenistan, Ukrayna. Elbette Çin deyince oradaki mazlum Türkler hatırımıza geliyor. Bir Çinli yanında birçok Uygur Türkü de kongreye katılmış ve güzel bildiriler sunmuşlardı. Bu tür kongreler için bir ilk yaşanmış ve ilk defa bir Salır bilim adamı da kongreye katılmıştı. Çin’in Çinhay eyaletinde yaşayan ve bilim dünyasında Salar olarak bilinen Türkler meğer kendilerine Salır diyorlarmış. Salırlar, Oğuzların en doğudaki kolu. Yedi sekiz asır önce Semerkant’tan doğuya göçmüşler. Rusya kavramının içinde de oradaki federe ve özerk Türk cumhuriyetleri var: Tataristan, Başkurdistan, Çuvaşistan, Tuva, Altay, Karaçay-Malkar. Her birinden gelen katılımcılar Türklük bilimine yeni katkılarda bulundular. Ukrayna’nın Kırım Özerk Cumhuriyeti’nden gelen Kırım Türkleri de bildiri ve tartışmalarıyla Kırım Türkçesinin yaşatılması için nasıl gayret gösterdiklerini kanıtladılar. Tabii Türkiye’nin birçok üniversitesinden gelen bilim adamlarını da anmalıyız. Özellikle genç bilim adamları ümitlerimizi artırmıştır. Çuvaş, Tuva, Altay gibi uzak Türk lehçelerini konuşan ve bu lehçeler üzerinde yüksek lisans ve doktora yapan gençler, hocalarının takdirkâr bakışlarından güç ve kuvvet aldılar.
Kongrede Türk dünyasının çeşitli yerlerinden gelen bilim adamlarının, bildirilerini büyük bir çoğunlukla Türkiye Türkçesiyle okumaları ve tartışmaları da Türkiye Türkçesiyle yapmaları özellikle belirtilmelidir. Bu, hiç olmazsa Türkoloji alanında Türkiye Türkçesinin ortak iletişim dili olma yolunda ilerlediğini göstermektedir. Kendi lehçelerinde bildiri okuyanlar da bize Türkçenin farklı renklerini gösterdiler, farklı lezzetlerini tattırdılar. Kazan Tatarcasıyla, Karaçay-Malkar lehçesiyle, Irak Türk ağzıyla okunan şiirler de kongreye ayrı bir anlam kazandırdı. Türk dünyasının büyük romancısı Anar’ın, babası Resul Rıza’yı Azerbaycan-Türkiye Türkçesi karışımı bir dille anlatması bizim için bir talihti. Büyük Azerbaycan şairi Resul Rıza’yı, doğumunun 100. yılında oğlundan dinlemiştik.
Şiir ve edebiyat sohbetlerini yöneten gazeteci ve biyografi yazarı Orhan Karaveli, Atatürk vurgulamalarıyla kongreye ayrı bir anlam kazandırdı. Sümerlerden kalma şiirleri okuyan Muazzez İlmiye Çığ da öyle. Azerin’in Turan’lı, Çırpınırdın Karadeniz’li konseri ise kongreye giydirilmiş bir taç gibiydi. Kongreyi düzenleyen Fikret Türkmen ve arkadaşlarını ne kadar kutlasak azdır.

Ahmet B. Ercilasun

Yeniçağ

KÜLTÜRÜMÜZDE KASAPLIK

Sayın Gürsoy-Naskali’nin davet metnini aynen aşağıda veriyoruz. İyi Çalışmalar…

Çalışmanın amacı kasaplıkla ilgili tarihi kayıtların derlenmesi, kasaplık mesleğinin gerektirdiği bilgi ve uygulamaların belgelenmesi, araç ve gereçlerin adı ve tarifi, kasap dükkânının ve mezbahaların mimari şekli, mesleğe giriş biçimi, mesleğin denetlenmesi ve denetim kıstasları, kesim işi, kesim ritüelleri, kasaplıkla ilgili terminoloji ve etimolojiler vb. yazılar bu çalışmanın kapsamına girmektedir.

Konuya dil, tarih, kültür tarihi, sosyal tarih, antropoloji, sosyoloji, edebiyat gibi bilim dallarının veri ve metotlarıyla yaklaşabilirsiniz.

Bu çalışmaya katılmayı arzu ederseniz en geç 30 Eylül 2010 tarihine kadar yazı başlığınızı ve kısa bir özetini e-posta ile tarafıma  ulaştırmanızı rica ederim. Yazıların teslim tarihi 30 Ocak 2010′dur.

En iyi dileklerimle birlikte saygılarımı sunarım.

Prof. Dr. Emine Gürsoy Naskali

eminenaskali@gmail.com

ACTA TURCICA

Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi

Online Thematic Journal of Turkic Studies

http://www.actaturcica.com/

TARİHİN SINIRLARI
BOUNDARİES OF HİSTORY
ГРАНИЦЫ ИСТОРИИ

Kategori 5. Sayı tarih 22.Nis, 2010

Ergin AYAN
ÖZET

Günümüzde tarihin sonu kavramını ortaya atıp, bu konuda eserler verenler karşısında biz de tarihin sınırları ile ilgili bu yazıyı kaleme almaya karar verdik. Bu çalışmada tarih öncesi ile tarih sonrası devirler arasındaki çok uzun süreç esas alınarak doğa ve tarih ayrımı üzerinde durulmuştur. Diğer taraftan kalıtım ve gelenek kavramları irdelenerek [...]

Etiketler: Doğa, gelenek, Hegel, heredity, history, kalıtım, Natur, tarih, tradition, Гегель, Природа (природная сущность), традиция, участие

ЖЕНСКАЯ ТЕМА В ТВОРЧЕСТВЕ ТЮРКСКИХ ПОЭТЕСС
МИХРИ ХАТУН (XV ВЕК), ГАЗИЗЫ САМИТОВОЙ (XX ВЕК).

“THE TOPİC OF WOMEN İN THE WORKS OF TURKİC FEMALE POETS
MİHRİ HATUN (XV the CENTURY) AND GAZİZA SAMİTOVA (XX the CENTURY)”.

Kategori 5. Sayı tarih 22.Nis, 2010

Алсу НИГМАТУЛЛИНА
РЕЗЮМЕ

Литературное наследие многих тюркских женщин-поэтесс представляет большой интерес для истории национальных литератур, так как оно самобытно, своеобразно и обладает общностью тем и проблем.
Разнообразие образов в их творчестве не ограничивается лишь описанием красоты, ума, нежности и верности женщины. Поэтессы стремятся подчеркнуть значимость роли женщины в деле духовного и нравственного возрождения [...]

Etiketler: Gazize Samitova, kadın, Mihri Hatun, poet, şiir, Tatar edebiyatı, Tatar literature, Türk edebiyatı, Turkish literature, woman, Газиза Самитова, женщина, Михри Хатун, поэт, татарская литература, турецкая литература

ROMANYA’DA TÜRK HALKLARI EDEBİYATI
LITERATURE OF THE TURKISH PEOPLE IN ROMANIA
ЛИТЕРАТУРА ТЮРКСКИХ НАРОДОВ В РУМЫНИИ

Kategori 5. Sayı tarih 22.Nis, 2010

Jale İSMAYILOVA
ÖZET

Bu çalışmanın konusunu, Romanya’daki Türk halkları edebiyatı ve bu edebiyatın öne çıkan temsilcilerinin hayat ve çalışmaları oluşturmaktadır. Konunun tarihi ile ilgili bilgi verildikten sonra, söz konusu yazarlar ikili sınıflandırmaya tabi tutulmuştur: Türkçe Yazan Yazarlar ve Romence Yazan Türk Yazarlar. Her iki başlık altında da yazarların hayatı ve çalışmaları ile ilgili [...]

Etiketler: Edebiyat, Literature, Romanya’daki Türk Yazarlar, Türk, Türk-Tatar edebiyatı, Turk-Tatar literature, Turkish writers in Romania, Tюркские писатели в Румынии, тюркотатарская литература

ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN ÇEVRE İLE İLGİLİ BİLGİLERİNİ
GÜNLÜK YAŞAMA UYGULAYABİLME DÜZEYLERİ
THE LEVEL OF ENVIRONMENTAL ENGINEERING DEPARTMENT STUDENTS FOR THE APPLICATION OF THEIR ENVIRONMENTAL INFORMATION IN DAILY LIVES
УРОВЕНЬ ВОЗМОЖНОСТЕЙ ПРИМЕНЕНИЯ НА ПРАКТИКЕ ЗНАНИЙ ОБ ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЕ СТУДЕНТОВ-ЭКОЛОГОВ

Kategori 5. Sayı tarih 22.Nis, 2010

Erkan KALIPÇI
Haydar ÖZTAŞ
Celalettin ÖZDEMİR
ÖZET
Bu çalışmada, çevre mühendisi adaylarının günlük yaşamla ilgili çevre bilgilerini günlük yaşama uygulayabilme durumlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra, yaşadığı bölgede meydana gelen öncelikli çevre sorunlarını anlama ve farkında olma düzeyleri de araştırılmıştır. Araştırmada veriler, 2008–2009 eğitim-öğretim yılında Mühendislik-Mimarlık Fakültesinde okuyan 39 son sınıf çevre mühendisi adayına uygulanan anket formu aracılığı [...]

Etiketler: Çevre eğitimi ve bilinci, çevre mühendisliği, daily life, Environmental education and conscious, environmental engineering, günlük yaşam, инженерия окружающей среды, повседневная жизнь, Экологическое образование и информированность

ÜNİVERSİTE SON SINIF ÖĞRENCİLERİNİN EVLİLİK KONUSUNDAKİ GÖRÜŞ VE DÜŞÜNCELERİ -AZERBAYCAN VE TÜRKİYE KARŞILAŞTIRMASI
THE IDEAS AND POİNTS OF VİEWS OF THE LAST GRADE UNİVERSİTY STUDENTS ON MARRİAGE – A COMPARİSON OF AZERBAİJAN AND TURKEY-
МНЕНИЯ И МЫСЛИ О БРАКЕ СТУДЕНТОВ ВЫПУСКНЫХ КУРСОВ УНИВЕРСИТЕТА. СРАВНЕНИЕ ТУРЦИИ И АЗЕРБАЙДЖАНА

Kategori 5. Sayı tarih 22.Nis, 2010

Nesrin TÜRKARSLAN
Abulfez SULEYMANOV
ÖZET
Bu makalede Türkiye’de 1680 ve Azerbaycan’da 530 denek arasında yapılan araştırmayla, üniversite son sınıfta okuyan öğrencilerin aile ve evlilik konusundaki görüş ve düşünceleri karşılaştırmalı tahlille ortaya konmakta; gelecekte ailenin yapısına ilişkin muhtemel oluşumlar yorumlanmaya çalışılmaktadır. Sonuçların tahlili her iki ülkenin üniversite gençliği arasında aile kurumunun önemini koruduğu saptanmıştır. [...]

Etiketler: Aile, Azerbaijan, Azerbaycan, Cемья, evlilik, Family, married, öğrenciler, students, Turkey, Türkiye, Аербайджан, студент университета, Турция

GAZİANTEP İLİNİN YAKIN TAŞINMIŞ (PARALEL) YER ADLARI
THE PARALLEL (PORTABLE) TOPONOMYS OF THE GAZIANTEP PROVINCE
ПАРАЛЛЕЛЬНЫЕ ТОПОНИМЫ РАЙОНА ГАЗИАНТЕП

Kategori 5. Sayı tarih 22.Nis, 2010

Mustafa ŞENEL
ÖZET
Ortak veya paralel coğrafi adlar çeşitli şekillerde oluşturulur. Türk Dünyasının tüm arazi parçalarında aynı coğrafi adlarla karşılaşmak, bu halkların aynı soydan gelmeleri ve aynı adlandırma mantığını kullanmaları ile açıklanabilir. Bazen bir arazide aynı coğrafi adlarla karşılaşılabilir. Böyle adlara ortak veya paralel adlar denir . Bu benzer yer adları bazen [...]

Etiketler: difference, farklılaştırma, Gaziantep, paralel (taşınmış), parallel (portable), toponomys, yer adları, Газиантеп, параллельный, различие, топонимы

DEDE KORKUT DESTANLARINDAN BEGİL OĞLU EMREN DESTANI ÜZERİNE SİMGESEL BİR YORUM DENEMESİ

Kategori 5. Sayı tarih 22.Nis, 2010

Elif ÖKSÜZ
ÖZET
Bazı edebî metinler görülen anlamının dışında bir de görünmeyen/derin anlama sahiptir. Metinlerde asıl verilmek istenilenler bu derin anlamda gizlidir. Anlatıcı, metindeki örtük anlamı kullandığı çeşitli simgeler aracılığıyla açar. Türk edebiyatında birçok metnin arketipsel kaynağını oluşturan Dede Korkut Kitabı, Oğuzların göçerevli hayat tarzından toplumlaşma sürecine geçişinin simgesel anlatısıdır. Bu incelemede, [...]

Etiketler: at, Begil Oğlu Emren Destanı, dağ, deer, Epic of Begil Oğlu Emren, geyik, horse, mountain, process of society, Simge, su kültleri, Symbole, toplumlaşma süreci, water kults, вода, гора, лошадь, олень, процесс социализации, Рассказ (дестан) о Бильге Оглу Эмре, Символ

AZERBAYCAN DEVLET MEMURLUĞU SİSTEMİ
CIVIL SERVICE SYSTEM OF AZERBAIJAN
СИСТЕМА ГОСУДАРСТВЕННОЙ СЛУЖБЫ АЗЕРБАЙДЖАНА

Kategori 5. Sayı tarih 22.Nis, 2010

Recep REHİMLİ
ÖZET

Devlet yönetiminin etkili ve verimli kamu hizmeti sağlayabilmesi her zaman önemli konulardan biri olmuştur. Devlet nitelikli personel ile donatıldığı ölçüde halka daha iyi hizmet sunabilir. Bu itibarla bütün devletler kamu hizmetlerinin adil, çabuk, akılcı, ucuz ve demokratik bir şekilde yerine getirilmesi amacıyla teşkilatlar kurmuşlar ve bu hizmetleri yerine getiren [...]

Etiketler: Devlet, Government, İşçi, Kamu Personeli, Memur, Official, public personel, State, Worker, Yönetim, Госслужащих, Государственная служба, Государство, Рабочий, Управление

TANITIM

Kategori 5. Sayı tarih 22.Nis, 2010

Prof. Dr. Ahmet
BURAN, Kurşunlanan Türkoloji, Akçağ Yayıncılık, Ankara 2010, 551 s. (İkinci
Baskı)
“Millete hizmet etmek istiyorsan elinden gelen işle başla…”
Gaspıralı İsmail
Türk milletinin ve
aydınlarının uğradığı katliam, sürgün ve baskıları anlatan Kurşunlanan Türkoloji adlı eserin ilk baskısı hakkında çeşitli dergi, gazete ve internet sayfalarında değişik kişiler tarafından çok güzel yazılar yazıldı. Şimdi eserin ikinci baskısı çıktı. Akçağ yayınevi [...]

Modern Türklük Araştırmaları Dergisi  Cilt 7, Sayı 1, Mart 2010 Yayımlandı

1

Kapak Sayfası / İçindekiler
MTAD 2010,7(1):1-4
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Makale (PDF 314 KB)

5

Sunuş
ÖZÖNDER, F. Sema Barutcu
MTAD 2010,7(1):5-6; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.1
E-yayın Tarihi:26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 186 KB)

7

Belçikalı Nüfus ve İstatistik bilimci Camille Jacquart ve Türkiye’de Modern İstatistiğin Kurulması (1926-1929)
YILDIRIM, Seyfi

MTAD 2010,7(1):7-36; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.2
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 518 KB)

37

Mehmed Emin Resulzâde İran’da (1908-1911)
METİN, Celal

MTAD 2010,7(1):37-48; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.3
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 364 KB)

49

Başkurtların 1905 Umum Rusya Müslüman Hareketine Katılması
YAMAYEVA, A. Larisa

MTAD 2010,7(1):49-60; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.4
E-yayın Tarihi:26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 369 KB)

61

Polonya-Litvanya Müslüman Tatar Türklerinin (Lipkalar) Elyazmaları
ARIK, Sabire

MTAD 2010,7(1):61-70; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.5
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2008
Özet Makale (PDF 365 KB)

71

Memlûk Kıpçak Sahasına Ait Bir Fıkıh Eseri: Kitāb fi’l-Fıķh
DEMİRCİ, Jale

MTAD 2010,7(1):71-90; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.6
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 1,771 KB) İngilizcesi (PDF 1,750 KB)

91

Aksak Timur Destanı ve Metin Tahlili
ŞİŞMAN, Bekir

MTAD 2010,7(1):91-109; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.7
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2008
Özet Makale (PDF 473 KB)

111

Eski Türkçe Bir Yazma Işığında Anadolu’daki Düğün Âdetlerinin Orta Asya’daki Kaynakları Üzerine

ŞEN, Serkan
MTAD 2010,7(1):111-120; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.8
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 376 KB)

121

Türk Dilinde Ahlâkî Sapma Sözleri

YAYLAGÜL, Özen
MTAD 2010,7(1):121-140; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.9
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 492 KB)

141

Türk Dünyasından Derlenmiş Bir ‘Atalar Sözü’ Kitabı

KÜÇÜK, Murat
MTAD 2010,7(1):141-176, DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.10
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 539 KB)

177

Klâsik Şiirde Teşbih Unsuru Olarak Nokta’nın Ele Alınışı: Tıfl-ı Mektep Gibi Nokta-i Şekk’ten Başlamak

ŞANLI, İsmet
MTAD 2010,7(1):177-215; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.11
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 950 KB)

217

Moğol Kişi Adları
GÜL, Bülent
MTAD 2010,7(1):217-229; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.12
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 382 KB)

231

Eski Türkçe –gA(y)sUg Eki ve Türk Dili Alanındaki Türevleri Üzerine
AĞCA, Ferruh
MTAD 2010,7(1):231-250; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.13
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 550 KB)

251

Kırgızcanın İçkilik Ağızlar Grubunda Birincil Uzun Ünlüler ve İzleri
ALİMOV, Rysbek
MTAD 2010,7(1):251-267; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.14
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 400 KB)

269

Alıntı Seslerin Türkçedeki Durumuna Bir Örnek: Kuzey-Batı Kıpçak Grubu Türk Lehçelerinde /f/ Sesi
AŞÇI, Ufuk Deniz
MTAD 2010,7(1):269-294; DOI: 10.1501/MTAD.7.2010.1.15
E-yayın Tarihi: 26 Nisan 2010
Özet Makale (PDF 568 KB)

BİLİG

İÇİNDEKİLER:

Mustafa Acar.  “Serbest Ticaret, Ekonomik Özgürlükler ve Refah”,

Tuncay Akçadağ. “Öğretmenlerin İlköğretim Programındaki Yöntem Teknik Ölçme ve

Değerlendirme Konularına İlişkin Eğitim İhtiyaçları”,

Aksu Bora. “Hatırlananlar ve Unutulanlar: İslam Coğrafyasında Modernleşme ve Kadın Hareketleri”,

Sonel Bosnalı. “Halaççanın Yitim ve Değişim Sürecine Tasarlama Kipleri Açısından Bir Bakış”,

Songül Çolak ve Cennet Hilooğlu. “Osmanlı İktidar Anlayışı Çerçevesinde Şiir”,

Sohrab Dolatkhah. “Geçmişten Günümüze Kaşkaylar” (İngilizce),

Ümit Ekin. “Sakk Mecmualarının Tarih Araştırmalarında Kaynak Olarak Kullanılması Üzerine Bir Deneme”,

Cevdet Kırpık. “Fatma Aliye Hanımın Tarihçiliği” (İngilizce),

Nurahmet Kurban. “Çağdaş Uygur İslam Düşüncesinin Önderi Abdulkadir Damolla”,

Ayşe Kuruüzüm • Sezgin Irmak ve Emre İpekçi Çetin. “İşe Bağlılığı Etkileyen Faktörler: İmalat ve Hizmet Sektörlerinde Karşılaştırmalı Bir Analiz”,

İbrahim Şahin. “Organ Adları Temelinde Kırgızistan Yer Adlarında Ölü Deyim Aktarmaları ve Bunların Yer Adlarında Kullanılışları”,

Nezir Temur. “Folklor-İdeoloji Bağlamında Sovyetler Birliği Dönemi Folklor Politikaları ve Bu Politikaların Kırgız Folkloruna Etkileri”,

Muna Yüceol Özezen. “Türkçenin Ağ Ortamındaki Yazımı ve Bunun Ses Bilimsel Yapıyla Bağlantıları”

Değerlendirmeler:

Nuri Aksu. “Halil İnalcık (2008).  Türkiye Tekstil Tarihi Üzerine Araştırmalar. İstanbul.” ve

Mehmet Uğur Ekinci. “Cem Behar (2008). Saklı Mecmua: Ali Ufkî’nin Bibliothèque Nationale de France’taki [Turc 292] Yazması. İstanbul.”

Sırp-Hırvatçadaki Türkçe kelimeler
Abdullah Skaljiç, Sırp-Hırvat Dilinde Türkçe Kelimeler (Turcizmu u srpskohrvatskom jeziku) isimli birinci baskısı 1957, ikinci baskısı 1962’de Saraybosnada yapılan eserinde, Türkçeden Sırp-Hırvat diline 8.742 kelimenin geçtiğini tesbit etmiştir Tabii ki Sırp-Hırvatçadaki Türkçe kelimelerin sayısı bu kadar değildir. Nitekim kitabın ilk baskısında 6.500 kelime yer almıştı (Milan Adamovic, “Tanıtma”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, Ankara 1969, 289. s. vd.).

Macarcadaki Türkçe kelimeler
Alimler Macarcaya geçen Türkçe kelimeleri üç tabaka halinde incelerler. Birincisi Hun-Hazar-Bulgar tabakası, ikincisi Peçenek-Uz-Kuman-Kıpçak tabakası, üçüncüsü ise Osmanlı tabakasıdır.
Osmanlı tabakasını inceleyen Macar alimi Suzanne [Zsuzsa] Kakuk, 16 ve 17. asırlarda Osmanlı dili tarihi araştırmaları, Macar dilinde Osmanlı unsurları ( Budapeşte, 1973 Recherches sur l’histoire de la langue Osmanlie des XVI et XVII siecles, les eléments Osmanlis de la langue Hongroise) isimli eserinde, 16-17. asırlarda Osmanlılar vasıtasıyla Macarcaya 1.382 cins isminin, 402 şahıs adı ve lakabın, 224 yer isminin, toplam 2.008 kelimenin nakledildiğini ortaya koymuştur (Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1973-74, 356 s.).
Kakuk, daha sonraki bir yazısında bunu 1.500’e çıkarmıştır (Zsuzsa Kakuk, “Macar dilinde Osmanlı-Türk unsurları”, Bilimsel Bildiriler 1972, TDK y., Ankara 1975, 209. s. vd.). (Bayan Kakuk, 1960’da Çindeki Salar Türklerini ziyaret ederek metinler derlemiştir. Bu metinler Textes Salars, Acta Orientala, c. xııı, fas. 1-2, Budapest 1961’de yayımlanmıştır). Kakuk, 13 ağustos 1925’te Macaristanın Heves şehrinin Nagytalya köyünde doğmuştur.
Türkçenin tesiri sadece kelime vermekle kalmamış, bazı şairler Türkçe şiir bile söylemişlerdir. Mesela ilk büyük Macar şairi sayılan Balint Balassa 1552-56 arasında bir çok Türkçe şiiri Macarcaya çevirmiş, kendisi de Türkçe şiir yazmıştır.
Macar kelimesi Manysi ve Türkçe eri (Manysi+eri) kelimelerinden meydana gelir ki, yarı yarıya Türkçedir (Laszlo Rasonyi, Tarihte Türklük, TKAE y., Ankara 1971, 119. s.). Macarlara sadece kendileri ve biz Türkler Macar deriz. Öbür milletlerin verdiği Hungarya adı da tamamiyle Türkçedir. Hungarya (Hungaria) çoklarının sandığı gibi Hun kelimesinden değil, Türkçe Onoğur kelimesinden gelir. Baştaki h türeme bir sestir. Kelime Hundan gelse sonraki gar unsurunu açıklamak mümkün olmazdı). Macarlar Onoğur Bulgarlarıyla yakın münasebette bulundukları için Bizanslılar ve diğer halklar onları bu kelimeyle isimlendirip yaşadıkları ülkeye de Türkiye demişlerdir (Onoğur kelimesi Osmanlılarca az da olsa Engürüs veya Üngürüs şeklinde kullanılmıştır).
Hatırlanacağı üzere Macaristan haricinde tarihte Türkiye ismini alan veya Türkiye ismi verilen birçok ülke ve bölge vardır: Göktürk, Hazar, Anadolu Selçuklu, Mısır (Memlûk devrinde) ve Türkistan coğrafyaları tarihte Türkiye olarak anılmıştır. Lakin devlet adı olarak Göktürkler, Mısır Memlûkleri ve Türkiye Cumhuriyetinden başka Türkiye isimli Türk devleti yoktur. Yalnız Orta Asya coğrafyası son bin yıldır Türkistan adıyla tanınmaktadır.
Macar âlimleri Türklük bilimi sahasında en çok çalışan âlimlerdir. Zaten Türk bilimi sahasında Hıristiyan milletlerden iyi niyetle çalışan sadece Macar bilginleridir. Bunlara Bosna Hersekli ve Güneydoğu Asyalıları da ilave edebiliriz (Pakistan, Malezya vs). Türklükle ilgilenen diğer bilim adamlarının bilim sıfatı sadece mesleklerinde olup esas amaçları Türk kültür ve medeniyetini başka köklere, bilhassa Çin, Hint, İran, Moğol, Arap ve sair kaynakla bağlamaktır.

Romencedeki Türkçe kelimeler

Aslen bir Gökoğuz Türkü olan Mihail Guboğlu bir makalesinde, Romen diline geçen Türkçe kelimeler üzerine çalışan Romen ve yabancı bilim adamlarının eserleri hakkında geniş bilgi vermiş, Romen dilinde mevcut 3.000 Türkçe kelimenin daha iyi araştırılması gerektiğini belirtmiştir (M. Guboğlu, “Rumanya Türkolojisi ve Rumen dilinde Türk sözleri hakkında bazı araştırmalar”, 11. Türk Dil Kurultayında Okunan Bilimsel Bildirilir 1966, Ankara 1968, 271. s.).
Kerim Altay isimli Türk asıllı Romanyalı bir bilim adamı da, 1925-87 arasında çıkan 4 Romence sözlükte yaptığı araştırmada 1.700 Türkçe kelime saymış, daha dikkatli bir araştırmayla bunun 2.000’i aşacağını söylemiştir (Kerim Altay, Türkçeden Romence’ye giren sözler-Romence’deki Türkçe kelimeler”, Erciyes, Nisan 1996, 220. sayı, 1. s.).

Bulgarcadaki Türkçe kelimeler

Türker Acaroğlu, Bulgaristan’da Osmanlı Türklerinden kalma 5.000 Türkçe yer adının olduğunu yazmaktadır (M. Türker Acaroğlu, Bulgaristan’da Türkçe Yer Adları Kılavuzu, Ankara 1988, 42, 75 ve 383. s.). Bulgarcadan Türkçeye giren sözler ise yalnızca bir kaç tanedir ki bunların en çok kullanılanı çete kelimesidir. Bu da Bulgarların çetecilikte nam salmasından ileri gelmiştir. Ayrıca gocuk, kuluçka, kosa (uzun saplı bir tırpan), ıştır (yaban pazısı) gibi bir iki söz daha vardır. Son ikisi ağızlarda kullanılır (Hasan Eren, “Bulgarlar ve Türk dili”, Bulgaristan’da Türk Varlığı, TTK, Ankara 1985, 9. s.).
Yaşar Yücel, Bulgar Bilimler Akademisi Bulgar Dili Enstitüsünce yayımlanan Bulgar Dilindeki Yabancı Kelimeler Sözlüğü (1982) ile Bulgarca Sözlüğün 3. baskısını tarayarak Bulgarcada 2.557 Türkçe kelimenin olduğunu tespitlemiştir. -ci, -li, -lik gibi Türkçe ekler de Bulgarcaya geçen lisan unsurları arasındadır (Yaşar Yücel, “Bulgarcaya Türkçeden ve Türklerden geçen sözcükler”, Belleten, ağustos 1991, 213. sayı, 529-562. s.).
Tabii ki bu, eksik bir çalışmadır. Hakikatte başta Bulgar ve Balkan kelimeleri olmak üzere Bulgarların dilinde aslında on binden fazla Türkçe kelime vardır. Durum Makedonca için de aynıdır.

Melih Cevdet Anday seyahatlerini anlattığı bir eserinde şöyle bir fıkra nakletmektedir:

“Bir Bulgar bir Yugoslavya sormuş:
‘-Sizin dilinizde çok Türkçe sözcük var mı?’
Yugoslav Türkçe olarak:
‘-Yok be kardeşim’ demiş.
Bu soru bir Macara sorulsa ‘şok van’ karşılığı alınırdı ki, ‘çok var’ demektir.” (Melih Cevdet Anday, Sovyet Rusya, Azerbaycan, Özbekistan, Bulgaristan, Macaristan, Gerçek y., İstanbul 1965, 143. s.).

Bu misalin bir benzerini Süreyya Yusuf da nakletmektedir (Süreyya Yusuf, “İvo Andriç’te Türkçe sözcükler”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1969, 287. s.).

Rusçadaki Türkçe kelimeler

Nikolay Aleksandroviç Baskakov Türk Kökenli Rus Soyadları (1979) isimli çalışmasında 300 Türkçe kökenli Rus soyadını etraflıca incelemiştir. Baskakov’un eseri Türkçeye tercüme edilmiştir (N.A. Baskakov, çev. Samir Kâzımoğlu, Türk Kökenli Rus Soyadları, Ankara 1997, 234 s.).
Tatar âlimi A.H. Halikov da Rus Tanınan 500 Bulgar-Tatar-Türk Asıllı Sülale isimli eserinde bugün Rusçada kullanılan 500 soy adını tespit ederek bir kitap halinde yayımlamıştır (A. H. Halikov, çev. Mustafa Öner, Rus Tanınan 500 Bulgar-Tatar-Türk Asıllı Sülale, TDAV y., İstanbul 1995). Bunların hepsi aslen Türk-Tatar asıllı olup içlerinden âlimler, yazarlar, diplomatlar, bilim ve devlet adamları çıkmıştır. Mesela Yeltsin (Türkçe elçi kelimesinden gelir) bunlardan biridir. Zaten “Rus’u kazısan altından Tatar (Türk) çıkar” sözü herkesçe bilinen bir sözdür.
Tabii bunlar özel isimlerdir. Rusçada Türkçeden alınma sözlerin bir listesi henüz yapılmamıştır. Bu yapıldığında Rusçada 10 bin civarında Türkçe kelimenin bulunduğu katiyetle açığa çıkacaktır.
Kerim Altay, Rusçadaki Türkçe sözlerin sayısının da şimdilik 2.000 olarak tespit edildiğini bildirmiştir.

Farsçadaki Türkçe sözler

Farsça yabancı kelimelerin çok olduğu bir dildir ve bu dilde binlerce Türkçe kelime vardır. 1942’de Fuat Köprülü yazdığı bir makalede Farsçadaki Türkçe kelimelere dikkati çekmiş, 280 Türkçe kelime tespit etmiştir (Fuat Köprülü, “Yeni Farisi’de Türkçe unsurlar”, Türkiyat mecmuası, 1942-45, 7-8, sayı, 1-6.).
Alman alimi Gerhard Doerfer, Farsçanın yüzde seksenini Arapça kelimelerin oluşturduğunu, lakin bu yüzden Farsçanın bir Sami dili sayılamayacağını söyler. F. K. Timurtaş da Farsçadaki Arapça kelimelerin Farsçadan fazla olduğunu kaydeder (F. K. Timurtaş, Osmanlıca Grameri, İstanbul 1964, 248. s.).
Doerfer, Yeni Farsçada Türkçe ve Moğolca Unsurlar (Turkische und Mongolische elemente im Neupersischen, Wiesbaden, 1963, 1965, 1967, 1975) isimli 4 ciltlik eserinde bunlardan binlercesini tesbit etmiştir.
Doerfer’in kitabının 1. cildi Moğolca kelimelere ayrılmıştır. Burada Farsçaya giren 409 Moğolca söz yer almaktadır. 2, 3 ve 4. ciltler ise Farsçadaki Türkçe kelimelere ayrılmıştır. Burada da 2.000’e yakın Türkçe kelimeye yer verilmiştir. Ne yazık ki 4 ciltlik bu eser halen Türkçeye tercüme edilmeyi beklemektedir.

Arapçadaki Türkçe sözler

Türkçe en çok etkilendiği dil olan Arapçaya da binlerce kelime vermiştir. Cezayirli bir bilim adamı olan Mohammed ben Cheneb, 1922’de yaptığı “Cezayir konuşma dilinde muhafaza edilen Türkçe ve Türkçe aracılığı ile gelen Farsça kelimeler” adlı araştırmasında (Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1966, 157-213. s.) isimli çalışmasında Cezayir Arapçasında 634 Türkçe kelime tesbit etmiştir.
Bu kelimelerin 72’si askerî, 31’i denizcilik, 39’u besin maddelerine ait kelimeler, 59’u alet ve kap kacak kelimeleri, 55‘i giyecek, 65’i sanatlarla alakalı, 313’ü ise çeşitli sahalara ait kelimelerdir. Cheneb, Türkçe özel adları çalışmasına dahil etmemiştir.
Ahmet Ateş, Cheneb’den müstakil olarak yaptığı bir araştırmada Arap edebî dilinde 539 Türkçe kelime tesbit etmiştir. Ateş Türkçe örnek kelimesinin dahi urnîk şeklinde ve “örnek, model, şekil” manasında Arapçaya geçtiğini de (çoğulu arânîk) kaydetmiştir (Ahmet Ateş, “Arapça yazı dilinde Türkçe kelimeler üzerine bir deneme”, Türk Kültürü Araştırmaları, 1965, 2. yıl, 1-2. sayı, 5-25. s.).
Hüseyin Ali Mahfuz, Bağdad Arapçasındaki 500 Türkçe kelimenin listesini yayımlamıştır (Ahmet Ateş, “Arapça yazı dilinde Türkçe kelimeler, 10. yüzyıla kadar”, Reşit Rahmeti Arat İçin, Ankara 1966, 26. s.).
Erich Prokosch adında bir Alman alimi de Sudan Arapçasına 259 Türkçe kelimenin geçtiğini tesbit etmiştir. Bunların içinde ağa, balta, baklava, basma, bastırma, başıbozuk, binbaşı, birinci, bohça, boru, bölük, burma, burgu, damga, demir, doğru, dolap, dondurma, cebehana, çizme, gümrük, hekimbaşı, kanca, karakol, kavun, kavurma, kazan, kılavuz, kışlak, orta, sancak, şiş, tabur, temelli, topçu, yüzbaşı gibi kelimelerle –cı eki de vardır (Erich Prokosch, Osmanisches Wortgut in Sudan-Arabischen [Sudan Arapçasında Osmanlı Kelimeleri], Klaus Schwarz verlag, Berlin 1983, 75 s.).
Son zamanlarda bu mevzuda çalışan Bedrettin Aytaç, Arap Lehçelerindeki Türkçe Kelimeler (İstanbul 1994) isimli eserinde Arapçaya şimdilik 941 kelimenin geçtiğini meydana koymuştur (Bedrettin Aytaç, Arap Lehçelerinde Türkçe Kelimeler, TDAV y., İstanbul 1994, 159 s.).
Aytacın çalışmasında Arapçaya geçen kelimelerin 179’unun meslek ismi, 75’inin yiyecek içecek ismi, 97’sinin çeşitli sıfatlar, 45’inin askerlikle ilgili kelimeler, 24’ünün özel isim, lakap ve unvan, 40’ının mekân ismi, 89’unun araç gereç ismi, 15’inin fiil, 52’sinin giyim kuşam ve dokumacılıkla ilgili isimler, 8’inin akrabalıkla, 6’sının madenlerle, 7’sinin hayvanlarla ilgili olduğu görülmektedir. (Toplamı 657’dir). Geri kalan 284’ü sair isimlerdir. Bunların içinde çavuş (çaviş veya şaviş şeklinde), topçu gibi çok kullanılan kelimelerle beraber, çapçak (kulplu ve madeni bir kap, eski Türkçede çamçak) ile sagu (ağıt), sagucu (ağıtçı) gibi günümüz lisanında kullanılmayan eski Türkçe kelimeler bile vardır.

Arnavutçadaki Türkçe kelimeler

Arnavutçadaki Türkçe kelimelerin sayısı 5 ila 10.000 bin arasındadır. Bu mevzuda da yapılmış bir çalışma yoktur.

Yunancadaki Türkçe kelimeler

Yunancada 5.000 ila 7.000 civarında Türkçe kelimenin olduğu tahmin edilmektedir. Yunanlılarda Türk kompleksi olduğu için Yunan ilim adamları her hangi bir çalışma yürütmemişlerdir.

Ermenicedeki Türkçe kelimeler

Ermenilerin henüz Türk kompleksine sahip olmadıkları bir zamanda 1902’de H. Açaryan isimli bir Ermeni, Türkçeden Ermeniceye 4.200 (dört bin iki yüz) kelimenin geçtiğini tesbit etmiştir (Hasan Eren, “Türkçedeki Ermenice alıntılar üzerine”, Türk Dili, ağustos 1995, 524. sayı, 862. s). Hatta bu tesir o derecededir ki, Türkçenin etkisiyle Ermeni dili yapı ve sentaksını (söz dizimini) dahi değiştirmiştir (Bahtiyar Vahabzade, haz. Yusuf Gedikli, Ömürden Sayfalar, Ötüken n., İstanbul 2000, 196-197. s.).
Robert Dankoff, yukarıdaki rakama ilave olarak Ermeni diyeleklerinde 150 Türkçe sözün varlığını tesbit etmiştir. Halbuki Türk yazı dilindeki Ermenice kelimeler, sadece 5-10 tanedir (Hasan Eren, “Türkçedeki Ermenice alıntılar üzerine”, 903-904. s.).
Ancak bu bir asır evvel yapılmış eksik bir çalışmadır. Ermenicedeki Türkçe kelimelerin sayısı 10 binden az değildir. Sadece şu kadarını belirtelim ki Türk kamu oyunda çok yaygın olan örnek kelimesinin Ermenice olduğu inanışı yanlıştır. Örnek batı Türklerinden doğudaki Altaylılara, Doğu Türkistanlılardan Tatarlara kadar bütün Türk lehçelerinde mevcuttur (Örnek hakkındaki yazımız için Türk Dilinin eylül 2003 tarihli sayısına bakılabilir).

Netice

Türkçe eski, köklü, zengin, yaygın ve çok konuşulan bir dildir. Tarih boyunca bir çok lisan ve halkla alış veriş içinde olmuştur. Hem kelime almış, fakat aldığından ziyadesini vermiştir (Sanırız aldığından az verdiği diller Arapça, Farsça ve Fransızcadır. Geri kalan bütün dillere aldığından fazlasını vermiştir).
Lakin Türkçenin yabancı lisanlara etkisi henüz gerektiği kadar araştırılıp incelenmemiştir. Bilhassa Arnavutça, Yunanca, Ermenice ve hatta Gürcücedeki Türkçe kelimelerin bir an evvel araştırılması gerekmektedir. Tabii ki bu, herkesten evvel bize düşen mühim ve kutsal bir vazifedir.
Aynı vazife Kafkas dilleri, Moğolca, Çince, Korece, Urduca için de variddir. Urduca zaten Türkçe ordu kelimesinden gelmektedir. Binlerce kelime verdiğimiz bir dildir.
1. Türk Dili Kurultayını açarken, “Öyle bir Türkçe yapalım ki bunu Kaşgardaki Türk de konuşsun, anlasın; Baküdeki, Türkiyedeki de” diyen Atatürkün emrini yerine getirmek için var gücümüzle çalışmamız gerekiyor (Hasan Eren, “Dilde birlik”, Bilimsel Bildiriler 1972, 159. s.).

Dr. Yusuf Gedikli

Prof. Dr. Efrasiyap GEMALMAZ Kimdir?

08.09.1937 tarihinde Erzurum’da dogdum. 1956-1957 ders yılında Erzurum Lisesi’nden mezun oldum ve 1957-1958 ders yılında Dil ve Tarih Cografya Fakültesi Türkoloji Bölümü’ne girdim. 1959-1960 ders yılında ailevi sebeplerle Erzurum’da Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi bünyesinde yeni açılmış olan Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne kaydımı naklettim. 04.07.1963 tarihinde bu bölümden mezun oldum. Bir süre ücretli olarak Seyfettin ÖZEGE’nin Atatürk Üniversitesi Kütüphanesi’ne bagışlamış oldugu kitapların katalogunun hazırlanması işini yürüten ekipte çalıştıktan sonra 28.08.1963 tarihinde Atatürk Üniversitesi Merkez Kütüphanesi Aksesiyon Şefligi’ne atandım. Bu görevde iken ayrıca bir yandan aynı Üniversitenin Yayın İşleri Şefligi’ni vekaleten yürütürken diger yandan Ziraat Fakültesi ögrencilerinin almakta oldukları Fransızca derslerini okuttum. Daha sonra, aynı Üniversitenin Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dilive Edebiyatı Bölümü için açılan asistanlık sınavını kazanarak 30.06.1964 tarihinde Türk Dili Asistanı oldum.

1966-1967 ve 1967-1968 ders yıllarında Fransa’da Strasbourg Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Türkçe Okutmanı olarak çalıştım. 01.10.1968 tarihinde askere gittim. İstanbul’da okul devresini ve kıta hizmetini Levazım Okulu’nda tamamladıktan sonra Harb Akademileri’nde Fransızca Mütercimi ve Milli Güvenlik Akademisi Planlama Kurulu Üyesi olarak vatani görevimi yerine getirdim. 03.10.1970 tarihinde tekrar Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi’ne asistan olup 31.03.1973 tarihinde, hocam merhum Prof.Dr. Selahattin OLCAY’ın yönetmiş oldugu “Erzurum İli Agızları” konulu doktora tezimi savunarak Edebiyat Doktoru unvanını aldım. 27.08.1978 tarihinde Türk Dili Ögretim Görevlisi oldum. 1978-1979 ders yılında ayda bir hafta olmak üzere Fırat Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ögrencilerine Türk Dili derslerini okutmak üzere Elazıg’a gidip geldim. 04.07.1981 tarihinde Yardımcı Doçent oldum. 18.10.1982 tarihinde “Standart Türkiye Türkçesi (STT)’nin Formanlarının Enformatif Degerleri” konusunda hazırlamış oldugum doçentlik tezim jüri tarafından reddedildi. 1984 yılı başlarında Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkan Yardımcılıgı’na getirildim. Kasım 1985 tarihinde üç aşamalı doçentlik yabancı dil sınavını başardım. 08.09.1986 tarihinden 31.03.1987 tarihine kadar Türk Dili Anabilim Dalı Başkanlıgı yaptım.  07.10.1987 tarihinde yeniden Türk Dili Anabilim Dalı Başkanlıgı’na getirildim. 06.11.1987 tarihinde doçentlik sınavını başararak Doçent unvanını aldım. 09.03.1988 tarihinde Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili Anabilim Dalı Doçentlik Kadrosu’na atandım. 1989 yılında YÖK tarafından TDK Üyeligi’ne seçildim. 1992 yılında Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Müdürlügü’ne, 26.02.1993 tarihinde aynı Üniversitenin Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili Anabilim Dalı Profesörlük kadrosuna atandım. 26.03.1998 – 25.09.2000 tarihleri arasında adı geçen Fakültede Dekan Yardımcısı ve Fakülte Yönetim Kurulu Üyeligi görevlerinde bulundum. 16.11.2001 tarihinde eşimle birlikte emekli olduk. 1963 yılından başlayarak emekli oluncaya kadar haftada en az altı saat olmak üzere sahamla dogrudan ve ya dolaylı olarak ilgili çeşitli konularda dersler okuttum. Halen bilgisayar dilleri ve tabii dillerin -özellikle Türkçenin- bilgisayar yardımıyla incelenmesi konularında kişisel olarak çalışmaktayım. Evliyim. Eşim İnci GEMALMAZ (CENKÇİLER; Bursa, 24.04.1943), Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü 1964 mezunu. Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi’nde Fransızca Okutmanı iken benimle birlikte emekli oldu. İki çocugumuz var. Kızım Ayşe [Gün Aslı] GEMALMAZ (Erzurum, 04.12.1970), ODTÜ Mühendislik Fakültesi Elektrik ve Elektonik Mühendisligi Bölümü 1993 mezunu. Oglum Ahmet Selim Emre GEMALMAZ  (Erzurum, 02.07.1972), ODTÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Fizik Bölümü 1995 mezunu.